النّكر و المنكر . گفتا ( 1 ) : نيز امر به معروف ( 2 ) كه مردمان را طاعت فرماى از واجبات و مندوبات ، و قال الشّاعر في العرف : من يفعل الخير لا يعدم جوازيه لن يذهب العرف بين اللَّه و النّاس عطا گفت : * ( وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ ) * ، يعنى به لا إله الَّا اللَّه . و روايت كرده‌اند از رسول - عليه السّلام - كه گفت : جبرئيل - عليه السّلام - مرا گفت در اين آيت كه : * ( وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ ) * ، معنى آن است ان تصل من قطعك و تعطى من حرمك و تصفح عمّن ظلمك آن كه بپيوندى با آن كه از تو ببرد ، و بدهى آن را كه تو را ندهد ، و عفو كنى آن را كه بر تو ظلم كند پس شاعرى آن را نظم كرد و گفت : [ مكارم الاخلاق في ثلاثة ] ( 3 ) من كملت فيه فذا كلّ الفتى اعطاء من تحرمه و وصل من تقطعه و العفو عمّن اعتدى صادق - عليه السّلام - گفت : خداى تعالى مكارم اخلاق فرمود و در همه قرآن آيتى نيست جامعتر مكارم اخلاق را از اين آيت . و رسول - عليه السّلام - گفت : بعثت لا تمّم مكارم الاخلاق . و بعضى گفتند ( 4 ) زنان رسول گفتند ( 5 ) . مكارم اخلاق ده چيز است : آن كه راست گويد ، و مسلمانان را به راست دارد ، و سائل را عطا دهد ، و مكافات نيكوى كند ، و صلت رحم كند ، و اداى امانت كند ، و همسايه را حرمت دارد ، و رفيق را با پناه گيرد ، و مهمان را طعام دهد و سر همه مكارم اخلاق شرم است ، ابو جعفر القرشىّ گفت : كلّ الأمور تزول عنك و تنقضى الَّا الثّناء فانّه لك باق و لو انّنى خيّرت كلّ فضيلة ما اخترت غير مكارم الاخلاق * ( وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ ) * بگرد از جاهلان و با ايشان مخالطت مكن ، يعنى با كافران . مفسّران گفتند : ابو جهل را خواست و اصحابش را و اين منسوخ كرد به آية السّيف . * ( وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ ) * ، عبد الرّحمن بن زيد گفت : چون آيت اوّل آمد * ( خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ ) * ، رسول - عليه السّلام - گفت : يا رب : با خشم چه

--> ( 1 ) . آو ، آن ، لب : گفت . ( 2 ) . همه نسخه بدلها كن . ( 3 ) . اساس : مصراع دوم همين بيت را به صورت تكرار در مصراع اوّل آورده از آو ، آورده شد . ( 4 ) . همه نسخه بدلها از . ( 5 ) . آو ، بم ، آن : گفت .